Jean Paul Gaultier và tuyên ngôn về việc xóa nhòa giới tính qua các tác phẩm của mình
Androgyny là tình trạng mà các đặc điểm của cả hai giới được thể hiện rõ ràng trong một cá thể duy nhất. Trong thời trang, nó là tuyên ngôn cho việc khẳng định bản thân không bị phụ thuộc bởi yếu tố giới, tách biệt phong cách thời trang ra khỏi xu hướng tình dục, thể hiện sự phi giới tính trong cách
Dosi-in · 2021-07-13 · Tin tức
Jean Paul Gaultier (sinh ngày 24 tháng 4 năm 1952) là nhà thiết kế thời trang người Pháp sở hữu các bộ sưu tập mang tính biểu tượng vào cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, các tác phẩm mang tính biểu tượng nhất của ông đều nhằm mục đích tôn vinh androgyny - lưỡng tính. Androgyny là tình trạng mà các đặc điểm của cả hai giới được thể hiện rõ ràng trong một cá thể duy nhất. Trong thời trang, nó là tuyên ngôn cho việc khẳng định bản thân không bị phụ thuộc bởi yếu tố giới, tách biệt phong cách thời trang ra khỏi xu hướng tình dục, thể hiện sự phi giới tính trong cách ăn mặc. Nói đơn giản hơn, bất kỳ ai, kể cả nam và nữ, dù xu hướng giới như thế nào, họ được toàn quyền lựa chọn phong cách ăn mặc cho mình. Và Jean Paul Gaultier đã sớm tôn vinh điều đó, ngay gữa thập niên mà xã hội vẫn còn nhiều định kiến với việc phân biệt giới tính. Trong suốt sự nghiệp của mình, ông không chỉ nỗ lực để xác định lại các phạm trù xã hội mà còn thu hút sự chú ý đến vai trò của thời trang trong cả việc tái định nghĩa và xóa nhòa việc phân biệt định kiến giới.
(Nhà thiết kế Jean Paul Gaultier) 1. Sự nghiệp Ngành công nghiệp thời trang là một thế giới đầy tàn nhẫn ngay từ khi bạn đi những bước đầu tiên vào nó - và mặc dù thời đi học có thể là quãng thời gian tươi đẹp của nhiều người. Nhưng trong thời trang, chúng cũng có thể tạo nên hoặc phá vỡ tương lai của bạn: Học phí đại học, chi phí sinh hoạt, chưa kể hàng loạt các đồ án, chi phí đắt đỏ cho phụ liệu cùng các quy trình phỏng vấn khắt khe và hướng dẫn tốt nghiệp đầy mệt mỏi, tất cả đều là một phần của hành trình đến với thiết kế thời trang, nhưng không phải đối với Gaultier. 
“Nhà thiết kế nổi loạn” chưa bao giờ được đào tạo chính thức về thời trang tại trường. Thay vào đó, ông gửi thẳng các bản phác thảo của mình đến các nhà mốt thời trang cao cấp nổi tiếng nhất ở Paris. Điều này đã thu hút sự chú ý của một trong những nhà thiết kế huyền thoại của thập niên 60s, Pierre Cardin, người đã đưa Gaultier về làm việc với mình. Dưới sự cố vấn của Cardin, nhà thiết kế trẻ nhanh chóng hoàn thiện các kỹ thuật của mình, và tiếp tục làm việc dưới sự điều hành của hai nhà thiết kế đáng chú ý khác, Jacques Esterel và Jean Patou. 
(Jean Paul Gaultier và NTK Pierre Cardin) Sau đó, ông cho ra mắt bộ sưu tập cá nhân đầu tiên của mình, tập trung vào đồ nữ, vào năm 1976. Martin Margiela, lúc đó mới chỉ là một sinh viên, nói với tờ Vogue về chương trình ra mắt của Jean Paul Gaultier rằng: "Tôi đã bị thu hút bởi một sự phấn khích mà tôi chưa bao giờ cảm thấy trước đây." Năm 1984, Gaultier để Margiela làm trợ lý của mình, để rồi 4 năm sau đó, vào năm 1988, "người đàn ông vô hình của thời trang", Maison Martin Margiela, thành lập nhãn hàng riêng và trở thành một trong những danh tiếng vững chắc với phong cách tiên phong (avant-garge). 
(Hình ảnh từ BST đầu tiên của JPG vào năm 1976) Gaultier bắt đầu từng bước đi lên trong thế giới thời trang khi ông thành lập cửa hàng của riêng mình vào năm 1982. Ông cho ra mắt bộ sưu tập dành cho nam giới vào năm 1984, và hai năm sau đó, ông mở cửa hàng đầu tiên của mình ở Paris. Vào năm 1993, ông mở rộng dòng sản phẩm của mình bao gồm nước hoa - được bán trong các thiết kế chai hình corset - và phụ kiện. Lần trình diễn bộ sưu tập thời trang cao cấp đầu tiên của ông vào năm 1997, đã đảm bảo vị trí của ông trong ngành thời trang. Với sự hỗ trợ từ một trong những ngôi nhà thời trang hàng đầu, Hermès, sau đó ông đã mở các cửa hàng ở Châu Âu, Trung Đông và Châu Á. Đến năm 2003, ông trở thành giám đốc sáng tạo của hãng thời trang cao cấp nước Pháp - Hermès, vị trí mà ông giữ cho đến năm 2011. 
(Hình ảnh từ BST Couture mùa Xuân năm 1997) Tại buổi trình diễn kỷ niệm 50 năm của ông trong Tuần lễ thời trang Paris vào tháng 1 năm 2020, Gaultier tuyên bố đó là buổi biểu diễn cuối cùng của ông ấy và rằng ông ấy sẽ rút lui khỏi sàn diễn. Hiện tại Gaultier đã nghỉ hưu nhưng thương hiệu mang tên ông vẫn được lèo lái bởi Giám đốc Sáng tạo Florence Tétier. 
(Gigi Hadid tại biểu diễn Houte Couture mùa Xuân 2020 của JPG) 2. Phong cách tiêu biểu Các ý tưởng thiết kế của Gaultier đa phần đến từ chiêm tinh học, các biểu tượng tôn giáo, thiết kế Celtic, thư pháp, hình xăm và trang phục truyền thống từ khắp nơi trên thế giới. Trong khi các sản phẩm của ông, đặc biệt là với các bộ sưu tập thời trang cao cấp, được thể hiện rất trang trọng, nhưng đồng thời cũng khác thường và vui tươi. Jean Paul Gaultier nói rằng ông được truyền cảm hứng từ văn hóa truyền hình của thời kỳ bùng nổ trẻ sơ sinh (baby boomers) và văn hóa đường phố - nơi không có bất kỳ quy tắc nào ràng buộc và cũng chính sự táo bạo đó đôi khi kích tạo nên các xu hướng mới. Vào tháng 4 năm 2019, Supreme đã tung ra một sự hợp tác rất được mong đợi với Jean Paul Gaultier bao gồm cả trang phục nam và nữ, với các mặt hàng từ áo khoác denim phun sơn đến áo khoác giả lông thú có màu sắc tươi sáng. Kết hợp thời trang dạo phố với thời trang cao cấp, sự hợp tác này đã bán hết gần như ngay lập tức. 
(Jean Paul Gaultier x Supreme 2019) Thông qua việc phóng đại và ghép nối một cách đầy khiêu khích các yếu tố khác nhau của phong cách, Gaultier nhằm mục đích làm mất ổn định các quy ước và phạm trù xã hội đã được thiết lập. Các bộ sưu tập dành cho nữ của ông ấy thường kết hợp áo khoác, mũ và da nam tính, còn trang phục dành cho nam giới thường có các yếu tố nữ tính như váy, áo nịt ngực và vải thô. Các thiết kế của Gaultier cũng có xu hướng khuếch đại tình dục bằng cách làm mờ ranh giới giữa đồ lót và áo khoác ngoài. Bộ sưu tập "Toy Boy" năm 1983 của ông đã tái định nghĩa lại sọc breton dành cho nam giới. Sọc xanh – trắng, hay còn gọi là sọc breton hoặc sọc marinière, đặc biệt là khi kết hợp cùng mũ nồi và khăn quàng cổ, là một trong những niềm tự hào và là một sản phẩm mang tính "timeless" của thời trang nước Pháp. Nếu Coco Chanel là nhà thiết kế tiên phong đem áo sọc thủy thủ đến với thời trang cao cấp và gắn liền với việc tôn vinh phụ nữ, thì với Gaultier, ông dành các thiết kế của mình không chỉ cho nữ mà còn cả nam và muốn xóa nhòa sự phân biệt giới tính trong thời trang nhất có thể. Chính bản thân Jean Paul Gaultier, đã thể hiện một hình ảnh khác của ông với họa tiết kẻ sọc, được đăng tải trên trang bìa cuốn tự truyện bằng ảnh của Gaultier "À Nous Deux la Mode": tóc chải bạch kim, mắt nhướng lên trời, nụ cười rạng rỡ, mặc áo dài sọc và cầm bó hoa cúc trên tay, giống như một cô dâu trẻ hay thiếu nữ lần đầu rước lễ. 
(Toy Boy 1983) 
(Jean Paul Gaultier trên bìa sách À Nous Deux la Mode) Năm 1997, Gaultier ra mắt trang phục cao cấp lần đầu tiên trong một show ở Paris. Trong show diễn đó, Gaultier là nhà thiết kế duy nhất tạo ra những sản phẩm độc đáo cho cả nam và nữ. Sau đó, vào năm 2002, nhà thiết kế cũng gây chú ý không kém bởi những chiếc áo lót dành cho nam giới. Gaultier lập luận trên tờ Interview rằng: “Tôi ủng hộ sự bình đẳng giới. Nếu có thời trang cao cấp dành cho nữ thì tại sao nam lại không có?”. 
(BST Couture mùa Xuân năm 1997) 
(Bra cho nam trong BST Xuân/Hè 2002) Gaultier thậm chí đã biến sọc xanh trắng trở thành hình ảnh thương hiệu cho ngôi nhà thời trang của mình với các sản phẩm từ thời trang, phụ kiện cho đến cả nước hoa..., tất cả đều có sự xuất hiện của những họa tiết này. 
(Jean Paul Gaultier mùa Xuân 2019) 
(Nước hoa Jean Paul Gaultier) Mặt khác, Gaultier cũng đã dẫn đầu về sự đa dạng trong việc để các người mẫu thể hiện tác phẩm của ông qua nhiều thập kỷ. Đối với buổi trình diễn SS91 của mình, nhà thiết kế đã cử một tập thể nam nữ xuống đường runway, cả già và trẻ, da màu và cả da trắng, bao gồm cả các ngôi sao của New York Jose Gutierez Xtravaganza (vũ công, biên đạo múa và là nghệ sĩ thu âm nổi tiếng với nightlife của NYC những năm 1980s) và Kevin Stea (vũ công, diễn viên, ca sĩ, đạo diễn và người mẫu người Mỹ và là biên đạo múa từng làm việc với Madonna, Lady Gaga và Michael Jackson). Các người mẫu khoác tay nhau đi dạo, một số khiêu vũ, những người khác hoán đổi quần áo, bối cảnh là trong một lễ kỷ niệm. Các buổi diễn của Gaultier không giới hạn hình thức người mẫu với cả những người model xăm trổ dày đặc, người mẫu chuyển giới, người mẫu da màu và mẫu ngoại cỡ. Những điều mà là việc bình thường trên sàn diễn hiện tại nhưng lại là điều kỳ lạ trên sàn diễn thời kỳ đó, càng khẳng định thêm tầm nhìn mang tính tiên phong của Gaultier. 
Ông thậm chí còn thiết kế một đôi nạng JPG rất đặc biệt cho Coco Rocha trong show diễn Couture mùa Xuân 2008. Đối với Gaultier, sự hòa nhập và sự đa dạng là không thể thiếu trong triết lý thiết kế của ông: thiết kế của ông được làm cho tất cả mọi người, không phân biệt màu da, giới tính hay xu hướng tình dục. Gautiler đã sớm đi trước thời đại trong việc xóa nhòa các ranh giới xu hướng tình dục hay giới tính qua các tác phẩm kết hợp cùng phong cách bất cần đặc trưng của Jean Paul Gaultier, đó cũng là một phần lý do đã khiến ông được mệnh danh là "kẻ khủng khiếp đáng ghen tị" của thời trang Pháp. 
(Coco Rocha) Trong các buổi trình diễn ở London và Paris mùa thu năm 1984, Jean Paul Gaultier đã giới thiệu dòng váy dành cho nam giới của mình, lấy cảm hứng từ kiểu váy quấn Kilt từ trang phục truyền thống của nam giới ở vùng núi phía Bắc Scotland. Dĩ nhiên, hình ảnh các người mẫu nam điềm tĩnh, mặc chiếc váy là trái với quan điểm truyền thống từ trước đến nay. Điều này đã tạo nên bước đột phá trong thời trang dành cho nam giới, nhưng đồng thời cũng gây ra tranh cãi thời điểm đó. Và nhiều năm sau đó, các tác phẩm của ông luôn phá vỡ các quy luật phân chia giới tính nam – nũ, khi các thiết kế váy dành cho nam thường xuyên xuất hiện trên sàn diễn của ông. Cũng trong năm BST mùa Thu/Đông 1984 mang tên “Barbès”, JPG đã cho ra mắt váy corset với bra hình nón (cone bra corset dress) với thiết kế chiếc váy ôm sát vào cơ thể như một chiếc áo nịt ngực, với chi tiết khiêu khích rõ rang nhất là phần nón phóng đại ngang ngực ở chính giữa của chiếc váy. 
(Thiết kế từ BST mùa Xuân/Hè 1994) 
(Thiết kế từ BST mùa Thu 1995) 
(Thiết kế từ BST mùa Thu 1999) 
(Cone bra corset dress trong BST Thu/Đông 1984) Ngày nay, việc mặc trang phục khiến bản thân thoải mái lộ ra những phần da thịt của bản thân hay mặc đồ lót một cách kiểu cách như trang phục thường ngày là điều khá phổ biến, nhưng vào những năm 1980 thì không. Trang phục lót sự thuần hóa người phụ nữ, và xã hội không đồng ý việc thể hiện bản thân hay khoe ra những điểm hấp dẫn của cơ thể với đồ lót. Nhưng Gaultier đi ngược lại với những điều đó. Ông đã tạo nên những mẫu corset mang tính biểu tượng của riêng mình, và không chỉ dừng lại ở đó, nó còn được phổ biến rộng rãi với văn hóa đại chúng. Những sản phẩm corset của Gaultier được thiết kế với sự tán dương về hình thể, không chỉ với nữ mà còn cả nam, giúp phá tan những quan điểm bình thường về giới tính. Nhưng thế nào là "bình thường" và thế nào là "không bình thường", khi con người chỉ cần sống tự do với giới tính mà họ lựa chọn, mặc những gì họ yêu thích và khiến bản thân cảm thấy hạnh phúc, thoải mái và tự hào vì điều đó. 3. Phố biến tài năng của mình với văn hóa đại chúng Khi điện ảnh Hollywood dần mở rộng và các dự án sản xuất phim ngày càng phát triển, việc các ngôi sao sử dụng phục trang từ các ngôi nhà thời trang là một trong những cách khiến cả hai nhanh chóng thu hút được sự chú ý của công chúng, từ trong màn ảnh đến các sự kiến trên thảm đỏ. Jean Paul Gaultier cũng không ngoại lệ. Nhà thiết kế lần đầu tiên đưa tài năng của mình lên màn bạc cho bộ phim The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover (1989) của đạo diễn Peter Greenaway. Ông cùng với đạo diễn đã quyết định trang phục cho bộ phim này sẽ thay đổi màu sắc khi các nhân vật đi từ cảnh này sang cảnh khác, khiến mỗi nhân vật đều trông quyến rũ và trang phục đều phải phù hợp với mỗi khung cảnh. Bốn nhóm trang phục đã được biểu diễn trên màn ảnh lớn: đỏ cho phòng ăn, xanh dương cho bãi giữ xe, trắng cho phòng tắm, và xanh lá cho nhà bếp. Qua đó, tài năng của Gaultier tiếp cận đến với lượng khán giả đông đảo và ít hiểu biết về thời trang hơn qua toàn bộ trang phục cho bộ phim mà ông thiết kế. 
(The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover) Tiếp theo, với tác phẩm điện ảnh kinh điển The Fifth Element đình đám của đạo diễn Luc Besson, các thiết kế của Gaultier đã được chứng minh là một trong những thành tựu đầy tham vọng nhất trong lịch sử của trang phục điện ảnh. Nhà thiết kế người Pháp đã tạo ra hơn 1000 bộ trang phục riêng cho The Fifth Element và thiết kế toàn bộ sản phẩm với một ngôn ngữ theo phong cách hư cấu: từ nhân viên phục vụ của McDonald trong tương lai đến tiếp viên hàng không gợi cảm trong chiếc mũ hộp đựng thuốc, thậm chí cả những vai vô danh cũng được hóa trang để gây ấn tượng. 
(The Fifth Element) Số lượng sản phẩm khổng lồ trên đã khiến bộ phim có tác động vượt trội đến thời trang. Dù khi đó Gaultier đã vô cùng nổi tiếng với giới điệu mộ nhưng The Fifth Element đã giới thiệu các thiết kế của ông với một lượng khán giả hoàn toàn mới, đồng thời xác định lại thẩm mỹ “tương lai” có thể là gì. Đông hành cùng một bộ phim điện ảnh nói về chủ đề tương lai (dù chỉ là lý thuyết và tượng tượng trên màn ảnh), Gaultier lại tiếp tục vượt qua ranh giới về giới tính và văn hóa. Mặc dù sự chấp thuận về giới tính là điều phổ biến trong thời trang ngày nay, nhưng đây không phải là trường hợp của 20 năm trước, đặc biệt là trong các bộ phim bom tấn. Điều này đã gây tác đống đến các nhà thiết kế sau này, khi mà Alexander McQueen với BST mùa Xuân/Hè 1998 tái hiện lại hình ảnh vui tươi của The Fifth Element (kết hợp cùng sự khoa học viễn tưởng của Blade Runner); hay Jeremy Scott với BST mùa Thu/Đông 2014 của Moschino và BST mùa Thu/Đông 2018 của chính Scott đều lấy ý tưởng từ "Yếu tố thứ năm". 
(Từ trái qua phải: Moschino Thu/Đông 2014, Alexander McQueen Xuân/Hè 1998, Jeremy Scott Thu/Đông 2018) Điều được công nhận rộng rãi nhất trong các tác phẩm mang tính biểu tượng nhất của Gaultier, giúp không chỉ riêng ông mà cả người mặc ghi dấu với công chúng là chiếc "bullet bra" hay “cone bra” - chiếc áo ngực hình chóp, mà ông đã thiết kế cho nữ hoàng nhạc Pop Madonna và được cô diện trong chuyến lưu diễn Blond Ambition năm 1990. Chiếc áo ngực hình chóp thu hút sự chú ý của công chúng vì cách nó phản kháng lại những định kiến về cơ thể phụ nữ xinh đẹp mà trong nhiều thế kỷ đã bị áp đặt bởi những quy định nghiêm ngặt về cơ chế của áo nịt ngực. Với thiết kế bullet bra của Gaultier, lần đầu tiên ra mắt trên sàn diễn vào năm 1984, trước khi được điều chỉnh cho chuyến lưu diễn Blond Ambition, đã phần nào nâng sự thách thức về các định kiến lên mức cao nhất, khi mà chiếc áo ngực được xã hội (thời kỳ đó) cho là chỉ là sản phẩm mặc lót bên trong, thì ông đã biến nó thành một sản phẩm mà bất kỳ ai khi mặc đều có thể lên tiếng nói giải phóng bản thân cho định kiến giới và cả định kiến về dục tính. Thay vì những đường cong mềm mại mà chiếc áo nịt ngực hay tạo hình, thiết kế đi liền với cơ thể người phụ nữ đã trở thành một thứ vũ khí có gai nhọn, một thứ vũ khí mà Madonna tôn vinh bằng cách thể hiện sự thống trị của mình. Trang phục của cô đã kể câu chuyện trước khi cô cất miệng hát. Trong buổi diễn đó, chỉ với chưa đầy 2 tiếng đồng hồ, Madonna không còn là ngôi sao nhạc pop nữa, mà đã trở thành một biểu tượng văn hóa đại chúng đích thực. 
Gaultier lại hợp tác với Madonna vào năm 2006 để thiết kế tủ quần áo cho chuyến lưu diễn Confessions của nữ ca sĩ. Đầu năm 2012, Gaultier đã phát triển một bộ sưu tập dựa trên phong cách đặc biệt của ca sĩ nhạc pop người Anh Amy Winehouse - không đầy một năm sau cái chết đột ngột của cô. Những điều này đều góp phần trong việc khiến những sản phẩm và cả tên tuổi của Jean Paul Gaultier ghi dấu với đại chúng. 
(Nữ hoàng nhạc Pop với thiết kế từ JPG trong chuyến lưu diễn Confession 2009) 
(Madonna tại The MDNA Tour năm 2012) 
(Hình ảnh từ BST Couture mùa Xuân 2012) 4. Phất cờ cho thời trang phi giới tính Thái độ không sợ hãi của Gaultier đã đặt ra những tiền đề và tiêu chuẩn cho cho việc xóa việc phân biệt giới mà chúng ta thấy ngày nay. Không được đào tạo bài bản, Gaultier có thể thoát khỏi quy ước thời trang, đồng thời với các ảnh hưởng của đường phố, khung cảnh những câu lạc bộ đêm và văn hóa Paris vào cuối những năm 70s và 80s, tất cả đều được ông đưa lên sàn diễn của mình. Thiên hướng văn hóa phụ đối với khái niệm lưỡng tính (androgyny) là thứ mà Gaultier đã đạt đến giới hạn của nó, đưa những người đàn ông với cơ bắp xuống sàn diễn trong những chiếc váy lụa dài đến sàn tuyệt đẹp - thứ đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự nghiệp của ông. Nhà thiết kế cũng đã mang đến cho phụ nữ những bộ đồ quyền lực, như bullet bra. Gaultier đã từng đặt ra câu hỏi: "Nam tính là gì và nữ tính là gì?", để trả lời, các thiết kế của ông là minh chứng rõ ràng nhất cho việc xóa nhòa những định kiến về giới trong thời trang. 
(Jean Paul Gaultier cùng diễn viên Rupert Everett trong một buổi ra mắt phim năm 1994) Không chỉ khiến giới điệu mộ trầm trồ bởi các thiết kế của mình và cả những show diễn được thực hiện như các bộ phim điện ảnh thời trang đầy kịch tích, luôn lên tiếng ủng hộ LGBTQ+, mà bên cạnh việc đa dạng hóa các người mẫu trên sàn diễn cũng đã góp phần bổ trợ cho tiếng tiếng ủng hộc của thiết kế Pháp cho cộng đồng. Việc người mẫu lưỡng tính Andreja Pejić đã thành công trên sàn diễn nam lẫn nữ dưới sự dìu dắt của Jean Paul Gaultier, đã càng đẩy cao những định nghĩa về phong cách gender bender - phi giới tính vào tâm trí của các nhà thiết kế đương đại. 
(Andreja Pejić trên sàn diễn của Jean Paul Gaultier) Kết Hơn ba mươi năm sau khi ra mắt lần đầu tiên, cone bra không chỉ là một phần của lịch sử thời trang hay một món đồ tạo tác được treo trong viện bảo tàng. Di sản của nó nằm ở cách rất thực mà nó đã khuyến khích nhiều thế hệ nữ nghệ sĩ biểu diễn nhạc pop sau Madonna phát triển giới tính của họ thông qua những bộ trang phục họ chọn mặc, không xấu hổ mà tự tin thể hiện cá tính theo cách riêng của họ. Sự nghiệp của Gaultier đã góp phần quan trọng trong việc định hình lại nhận thức phổ biến về tình dục thông qua thời trang và cả sự chuyển hướng quá trình sáng tạo thông qua các tán phẩm mang tính tiên phong của ông. Để diễn giải sự nghiệp hơn 50 năm của Gaultier cùng sự ảnh hưởng của nó, chỉ một bài viết là không bao giờ đủ.