Khi độ dài của váy phụ nữ trở thành thước đo nền kinh tế quốc gia?
Chắc chắn bạn đã không nghe nhầm đâu? Còn gọi bằng thuật ngữ “Hemline Index”, đây là một chỉ số có từ lâu đời nhằm thể hiện sự tương quan giữa độ dài váy và sự bất ổn của nền
Dosi-in · 2020-09-22 · Feature
Chắc chắn bạn đã không nghe nhầm đâu? Còn gọi bằng thuật ngữ “Hemline Index”, đây là một chỉ số có từ lâu đời nhằm thể hiện sự tương quan giữa độ dài váy và sự bất ổn của nền kinh tế một quốc gia. Nói cách khác, “Hemline Index” thường cho biết nền kinh tế biến động sẽ ảnh hương như thế nào đến các xu hướng thời trang.
Thời trang luôn có mối liên hệ nhất quán với tất cả mọi lĩnh vực khác trong đời sống. Đó có thể là lịch sử, văn hoá, thậm chí, có thể là nền kinh tế và cả tình hình chính trị. Thoạt đầu, thuật ngữ “Hemline Index” không hẳn dùng để ví von mức độ so sánh giữa độ dài váy và mặt bằng tài chính của một quốc gia. George Taylor, một nhà kinh tế học tại đại học Wharton vào giai đoạn những năm 1920, được ghi nhận là người đã tạo ra chỉ số ‘Hemline index’. Tuy nhiên, ông không thực sự tạo ra mối liên hệ giữa nền kinh tế và độ dài váy. Thay vào đó, Taylor đã viết một luận án Tiến sĩ vào năm 1929 mang tên gọi “Những thay đổi đáng kể sau chiến tranh trong ngành hàng may mặc thời trang”. Đại ý bài viết khám phá lý do tại sao ngành dệt may lại có sự phát triển bùng nổ trong những năm 1920, và một trong rất nhiều yếu tố được ông đưa ra phân tích chính là độ dài của váy.
Câu chuyện độ dài của váy từng trở thành thước đo nền kinh tế
Về cơ bản, đường Hemline sẽ tỉ lệ nghịch với độ dài váy của người phụ nữ. Vì thế, lý thuyết cho rằng khi nền kinh tế hoạt động tốt, đường hemline sẽ tăng lên, đồng nghĩa với độ dài váy của cánh phụ nữ sẽ ngắn đi, và ngược lại.
Cụ thể, vào năm 1947, nhà mốt Dior ra mắt những chiếc váy dài bồng bềnh thì chỉ 2 năm sau, cuộc suy thoái kinh tế nổ ra trên toàn thế giới như thể đó là xu hướng báo trước sự đi xuống của tài chính. Sau đó, khi thị trường dẫn ổn định và đi vào guồng nhịp thì những mẫu váy mini với độ ngắn chừng mực hơn được ra mắt vào đầu những năm 60. Xu hướng váy ngắn ấy vẫn tiếp tục được nhà mốt kéo dài trước khi thị trường chứng khoán sụp đổ vào năm 1987. Một lời giải thích rất được nhiều người đưa ra thời bấy giờ đó là độ dài váy sẽ ngắn đi để người mặc có cảm giác dễ chịu trong thời kỳ thịnh vượng đó, và sẽ dài hơn nếu suy thoái diễn ra, phản ánh tâm trạng u uất và “giấu đi” những nỗi lo về tài chính.
Vì mối tương quan chặt chẽ và có tính liên hệ ấy, báo chí và các nhà kinh tế đã tập trung phân tích chỉ số “Hemline Index” trong nhiều thập kỷ. Thời báo United Press International, năm 1968, còn đưa bài viết với nhan đề “Váy Midi dài hơn có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc gia”.
Vào năm 1978, thời báo Fort-Worth Star Telegram còn mạnh mẽ khẳng định quan điểm trên khi tuyên bố: “Nếu bạn thấy một anh chàng mặc vest nhìn chằm chằm vào chân phụ nữ qua cửa sổ, đừng vội kết luận anh ta đang quấy rối tình dục. Anh ta có thể chỉ đang siêng năng tìm kiếm manh mối cho tương lai tài chính".
Dĩ nhiên, khi nhìn vào thực tế, thì khái niệm “Hemline Index” cũng không hoàn toàn đúng với những diễn biến trong thực tế. Nếu nhìn vào thời kỳ chiến tranh và hậu chiến ở phương Tây, ta sẽ thấy váy của phụ nữ trong dài hơn và thậm chí còn được xem là “biểu tượng của sự thịnh vượng.” Thời trang bấy giờ quan niệm việc khoác trên mình nhiều trang phục, đặc biệt là những mẫu áo hay váy dài, “dư vải” sẽ được xem là dấu hiệu của sự sung túc. Quan điểm này lại hoàn toàn trái ngược khái niệm “Hemline Index” khi ở đó, váy ngắn đồng nghĩa với hạnh phúc, sự thành đạt.
Thế nhưng, tất cả cũng chỉ là những phỏng đoán và nghiên cứu trên nền tảng lý thuyết. Thời trang sinh ra để phục vụ con người, vì thế, ở góc độ là khách hàng và đặc biệt là phái nữ, họ hoàn toàn có quyền phản đối và chỉ chọn mặc những gì họ thích nhất. Cộng hưởng với phong trào bình đẳng nữ quyền đang dần nở rộ, cánh phụ nữ thời bấy giờ đã mạnh mẽ đứng lên đấu tranh cho nhân quyền, cho sự bình đẳng và quan trọng nhất là cho cách họ ăn mặc.
Hình ảnh người phụ nữ độc lập và tự chủ thì không bao giờ được đóng khung trong bất kỳ phong cách thời trang nào.
Dior ra mắt BST New Look ở Paris vào những năm 1947 gồm những chiếc váy dài hẳn qua đầu gối. Trong khi một số phụ nữ đổ xô đi tranh nhau mua váy từ nhà mốt, những người khác lại mua những tấm áp phích để phản đối.
Trong quyển sách “Dress Your Best Life” của tiến sĩ, nhà tâm lý học thời trang Dawn Karen, phụ nữ cảm thấy bất lực và vô cùng mệt mỏi khi cơ thể họ luôn bị kiểm soát. Họ không được tôn vinh, không được trao cơ hội và cũng không được đứng ngang hàng phái mạnh trong mọi khía cạnh của cuộc sống, đặc biệt là công việc. “Họ bị tước quyền trong chính ngôi nhà của họ, bị tước quyền trong xã hội nói chung. Thứ còn lại mà họ có thể tự định đoạt đó là những gì họ mặc, những gì họ đặt trên cơ thể họ. Vì vậy, họ mong muốn được đứng lên, nổi dậy một lần và giành lấy thứ duy nhất thuộc về họ” - trích sách. Cũng bởi lý do ấy, rất nhiều nhà mốt đã phải liên tục thay đổi thiết kế để có thể làm hài lòng cánh phụ nữ.
Dần đà, khái niệm “Hemline Index” cũng vì thế dần rơi vào lãng quên vì đã không còn phù hợp với thực tế. Có thể giữa thời trang và hiện thực cuộc sống vẫn luôn có một mối quan hệ tác động lẫn nhau. Thế nhưng, vấn đề khi ấy đã không còn nằm ở độ ngắn hay dài của váy. Điển hình trong năm nay, khi đại dịch diễn ra, bất ổn xã hội và suy thoái kinh tế đang gần kề, làng mốt và mọi người dần hướng tới những phong cách có ý nghĩa hơn, chi tiêu hơn và phù hợp với thời cuộc. Hơn thế, trước sự đổ bộ của lối sống xanh, thế hệ người dùng thông minh mới đã dần nói không với thời trang nhanh (fast fashion), họ dần có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ môi trường và ý thức về đạo đức. Khi ấy, khách hàng sẽ ít quan tâm đến xu hướng thời trang theo mùa, nhưng chú tâm vào chất lượng sản phẩm cùng lợi ích.
Tạm kết
Chỉ số Hemline có thật không và liệu còn phù hợp tồn tại vào năm 2020? Không hẳn. Thế nhưng, thời trang liệu vẫn còn là một thước đo phản ánh chân thực tâm trạng khách hàng hoặc những diễn biến của thế giới, bao gồm cả nền kinh tế, tình hình tài chính? Có, và chắc chắn xu hướng ấy vẫn sẽ tiếp tục diễn ra trong nhiều năm tới, bởi đó chính là bản chất tương quan mật thiết giữa thời trang và nền kinh tế.