Thời trang phản thời chiến
Thời trang, trong thời chiến, là phương tiện mở ra những ý nghĩa vô hạn, thông qua bàn tay khéo léo của những người sáng tạo nên những sản phẩm áo quần, để thể hiện niềm tin của họ với thời cuộc.
Dosi-in · 2021-06-07 · Tin tức
Giữa lúc cả thế giới đang gồng mình đối diện với đại dịch covid, giao tranh giữa Israel, Palestine lại nổ ra. Thời kỳ đen tối của giao tranh và mâu thuẫn của 2 đất nước này lại một lần nữa khiến dư luận thế giới xôn xao. Ở một khía cạnh khác, thời trang (hay áo quần) dường như không đứng bên lề trong chủ đề này, nó luôn là đồng minh quen thuộc trong mỗi cuộc chiến. Đồng thời, nó cũng là phương tiện mở ra những ý nghĩa vô hạn, thông qua bàn tay khéo léo của những người sáng tạo nên những sản phẩm áo quần, để thể hiện niềm tin của họ với thời cuộc. Vậy tinh thần phản chiến tranh trong thời trang mang đến những hình hài và ý niệm như thế nào?
Ăn mặc là cách để phản đối Xuyên suốt lịch sử thế giới, qua mỗi thời kỳ hay từng giai đoạn khác nhau, khi đứng lên đấu tranh lên tiếng chống lại chính trị xã hội của mình, tuyên ngôn những tổ chức hay những người biểu tình không chỉ được thể hiện qua các poster, băng rôn, biểu ngữ,... mà còn qua chính tuyên ngôn trên chiếc áo mà họ mặc. Không ngoa khi nói rằng, mỗi chiếc áo thun in slogan là như một mặt báo, thể hiện tiếng nói của người mặc với thế giới. 
Hình tượng nổi tiếng nhất phải kể đến, đó là biểu tượng hòa bình với một vòng tròn với đường thẳng chia làm ba bên trong. Biểu tượng được thiết kế bởi Gerald Holtom, một họa sĩ kiêm nhà thiết kế tốt nghiệp Trường đại học Nghệ thuật hoàng gia Anh và cũng là một nhà hoạt động hòa bình. Ông ủng hộ mạnh mẽ việc giải trừ hạt nhân, đồng thời với bối cảnh tình hình nước Anh vào năm 1958 lên kế hoạch cho cuộc diễu hành từ London đến Aldermaston, nơi cất giữ và sản xuất vũ khí hạt nhân của Anh. Vào ngày 4/4/1958, biểu tượng hòa bình xuất hiện nghiêm trang trên những tấm bảng lớn được đoàn người diễu hành giương cao tại quảng trường Trafalgar ở London. Từ nước Anh, vòng tròn này đã vượt qua các khoảng cách biên giới đến Mỹ. Nó xuất hiện rải rác trong các cuộc biểu tình đòi quyền công dân tại Mỹ, nhưng chỉ đến cao trào phản đối chiến tranh Việt Nam nổ ra, nó mới thật sự được gắn với ý nghĩa "hòa bình". 
Theo dòng chảy thời gian, những năm 1960 tại Mỹ, sự phẫn nộ gia tăng đối với các hệ thống phân biệt chủng tộc, làn sóng nữ quyền và phong trào dân quyền đã góp phần vào làn sóng phản văn hóa ngày càng dâng cao với giới trẻ Mỹ. Giữa các phong trào đấu tranh phản đối phân biệt chủng tộc và phân biệt giới tính tràn lan, một vấn đề dường như đoàn kết công chúng Mỹ - lời kêu gọi chống Chiến tranh Việt Nam. Các cuộc biểu tình chống chiến tranh nổ ra trên toàn quốc, đặc biệt là ở các khu vực "hippie" rập khuôn của San Francisco, New York và Chicago. Khẩu hiệu "Make Love, Not War" nhanh chóng trở thành phương châm của phong trào, và biểu tượng Hòa bình đã trở thành logo của nó. Từ đó biến biểu tình là một phần của văn hóa hippie, phong cách và thời trang chống chính thống của họ nhanh chóng gắn liền với phong trào chống chiến tranh. 
Những bộ váy áo, phụ kiện đắt đỏ từ các sàn run-away của những năm 50s - 60s đã bị bỏ lại để ủng hộ một quy tắc ăn mặc bất thành văn, không theo một quy luật cụ thể nào cả. Những hippies thời điểm đó mặc những gì họ thích, kết hợp lại từ vật liệu vải tái chế từ những sản phẩm cũ, tái sử dụng vải vóc có sẵn thay vì bỏ tiền ra làm giàu cho các nhà thiết kế. Cộng đồng hippe ưa chuộng kỹ thuật đắp - ghép vải, nghệ thuật thêu thủ công hay những họa tiết như paisley, pop-art và hình in sặc sỡ gây ảo giác cũng thường xuất hiện trên trang phục hippie. Với nữ thì mặt mộc, không trang điểm cùng mái tóc dài tự nhiên được ưa chuộng. Những chiếc váy maxi, váy chữ A,... cùng sản phẩm được áp dụng nhuộm tie-dye với những dải màu độc đáo như tuyên ngôn cho tiếng nói tự do của họ. Ảnh hưởng của văn hóa, đặc biệt là văn hóa phương Đông, được học thể hiện qua họa tiết dân gian, đề cao tính dân tộc trong trang phục. Dây chuyền đính cườm, băng đô và vòng đeo tay cũng là những phụ kiện phổ biến. Hơn bất cứ điều gì khác, thời trang nam và nữ đều dựa trên ý tưởng "bất cứ điều gì", miễn là nó không phải là tiêu chuẩn xã hội. Đối với một số người, điều này thậm chí có nghĩa là không có quần áo nào cả. Khi các cuộc biểu tình tiếp tục, phong cách tự do, cẩu thả, phản văn hóa này của các hippies trở nên gắn kết sâu sắc với phong trào chống chiến tranh. 
Sự liên kết của quần áo với các phong trào chính trị đặc vẫn được áp dụng vào ngày nay. Các cuộc biểu tình lên tiếng chống lại cảnh sát giết người da đen, và các vấn đề rộng lớn hơn như phân biệt chủng tộc, sự tàn bạo của cảnh sát và bất bình đẳng chủng tộc trong hệ thống tư pháp hình sự Hoa Kỳ cùng hashtag #BlackLivesMatter bắt đầu nhen nhóm tại Mỹ từ năm 2013. Đến năm 2020 thì nó lại bùng lên mạnh mẽ hơn nữa, lần này không chỉ tại Mỹ mà cả dư luận quốc tế đều đồng loạt lên tiếng. Biểu ngữ đi cùng chiếc áo in Black Lives Matter nổi bật như những ví dụ đương đại cho việc sản phẩm thời trang là mặt báo. Hay cả streetwear brand quen thuộc với giới trẻ quốc tế, Stussy, cũng cho ra mắt mẫu áo thun “End Racism Now” mang thông điệp ủng hộ tinh thần cho cuộc vận động #BlackLivesMatter đòi quyền bình đẳng chủng tộc. 100% lợi nhuận từ đợt phát hành trên sẽ được quyên góp cho 2 quỹ Black Lives Matter và Equal Justice Initiative - tổ chức phi lợi nhuận được lập nhằm chấm dứt việc giam giữ hàng loạt và trừng phạt quá mức ở Hoa Kỳ, đấu tranh chống lại sự bất công về chủng tộc và kinh tế xã hội. 
(Các cầu thủ thi đấu cho NBA mặc chiếc áo với slogan Black Lives Matter) 
(End Racism Now tee từ Stussy) Đế chế Supreme vào mùa Thu/Đông 2019 đã cho mắt sản phẩm áo khoác denim với họa tiết in hình một người lính với chiếc mũ cùng dòng chữ “Supreme is love”. Họa tiết in được lấy cảm hứng từ bìa album của The Smiths vào năm 1985, thay chữ "Meat is Murder" trên mũ người lính bằng “Supreme is love". Xét về việc Supreme sử dụng bìa album của một nhóm nhạc làm cảm hứng sản phẩm của mình trông có vẻ kỳ quặc, nhưng việc xem xét kỹ hơn về biểu tượng hình ảnh và lịch sử của nó sẽ cho thấy sản phẩm trên dường như thấm nhuần đặc tính phản văn hóa của Supreme. Bởi lẽ bức hình người lính trên được từ bộ phim tài liệu về Chiến tranh Việt Nam năm 1968 của Emile de Antonio. Bức ảnh gốc có hình một hạ sĩ thủy quân lục chiến Mỹ, với dòng chữ “make war not love” được viết trên chiếc mũ của anh ta. The Smiths đã thay đổi từ ngữ thành "Meat is Murder", trong khi Supreme hoán đổi từ ngữ gần với bức tranh gốc hơn với khẩu hiệu "Supreme is love". Bộ phim tài liệu "In The Year of The Pig" đã có lập trường phản đối Chiến tranh Việt Nam rõ rệt và tại thời điểm phát hành, bộ phim đã gây tranh cãi đến mức các rạp chiếu phải đối mặt với những lời đe dọa cấm chiếu nó. Bất chấp những thách thức ban đầu này, nó đã trở thành một trong những phim tài liệu quan trọng nhất về Việt Nam. Trong bối cảnh nghệ thuật của thành phố New York trong những năm 1960 và 1970, kết hợp với tình cảnh rối ren của xã hội Mỹ lúc bấy giờ, đạo diễn Emile de Antonio chắc chắn là một phần của phản văn hóa, kết hợp với tinh thần phản chính thống của Supreme, ta thấy được trong thời trang, ăn mặc cũng là một cách để lên tiếng cho việc phản đối chiến tranh và là tuyên ngôn tự do của mỗi người. 
(“Supreme is love”) 
(Bìa album của The Smiths) 
("In The Year of The Pig" – 1968) Thời trang lên tiếng cùng Women's Voice Trang phục không chỉ là phương tiện để chống đối chính quyền hay định kiến xã hội, mà nó còn là công cụ để người phụ nữ đấu tranh cho tiếng nói của mình. Phong trào giải phóng phụ nữ đã sử dụng thời trang như một cách để lật đổ lý tưởng của xã hội về những gì phụ nữ có thể mặc, trông như thế nào và được tự do trong cách họ muốn. Điều này đã truyền cảm hứng cho Cuộc biểu tình Hoa hậu Mỹ năm 1968, nơi các nhà hoạt động giải phóng phụ nữ biểu tình tại trụ sở của cuộc thi Hoa hậu Mỹ ở Thành phố Atlantic, New Jersey. Những người biểu tình đã vứt bỏ những món đồ mà họ tin rằng đã buộc phụ nữ phải duy trì sự nữ tính cao nhất - như áo ngực, son môi, vớ và dầm - vào thùng rác. 
(Cuộc biểu tình tại Mỹ năm 1968) Đến năm 1970, khi sự hiện diện của người phụ nữ ngày càng tăng, sự định kiến của xã hội về những chiếc váy “nữ tính” đã dần thế chỗ cho những chiếc quần demin ống rộng, váy ngắn,… Thời kỳ này cũng đã sản sinh ra chiến váy quấn (wrap dress) mang tính biểu tượng của Diane Von Furstenberg. Đây là kiểu váy giúp người phụ nữ có thể thoải mái đi từ công sở đến các buổi tiệc sau giờ làm, giúp giúp họ thoải mái trong phục trang của mình mà vẫn tôn được những đường nét trên cơ thể. Chiếc váy đã làm nên cuộc cách mạng trong trang phục nữ giới, tượng trưng cho nữ quyền và sự độc lập cho mọi thế hệ phụ nữ. 
(Thiết kế wrap dress của Diane Von Furstenberg) Trong bộ sưu tập Xuân Hè 2017 của mình cho Dior, nhà thiết kế Maria Grazia Chiuri đã trình bày một chiếc áo thun mang khẩu hiệu "We Should All Be Feminists". Khẩu hiệu này như một lời tuyên ngôn cho tính nữ quyền của NTK bởi cô là nữ giám đốc sáng tạo đầu tiên của nhà mốt Dior. 
("We Should All Be Feminists" – Dior 2017) Cũng trong năm 2017, sự lên ngồi của phong trào #MeToo diễn ra trên toàn thế giới, thời trang lại thể hiện tinh thần của mình trong các cuộc đấu tranh như một mặt báo đưa tin. Ngày 21/1 năm đó, cuộc “Tuần hành Phụ nữ” đã diễn ra tại thủ đô Washington (Mỹ), đoàn người tham gia diễu hành đã đội chiếc nón hồng mang tên “nón âm hộ”. Những chiếc mũ có mục đích đòi lại từ "âm hộ" như đã được Tổng thống Trump sử dụng một cách xúc phạm, và được sử dụng rộng rãi như một biểu tượng của quyền lực và nữ tính trong buổi biểu tình. Cuộc tuần hành diễn ra nhằm phản đối những phát ngôn của ông Trump về phụ nữ và đòi quyền bình đẳng giới tính, sắc tộc và tôn giáo. Khởi nguồn từ Mỹ, cảnh tượng tương tự đã dần lan rộng ra tại Anh, Đức, Na Uy,… Sau đó, chiếc mũ đã xuất hiện trên sàn catwalk Missoni Thu/Đông 2017, với sọc dệt kim có gân đầy màu sắc. 
(Đoàn người biểu tình mang “chiếc nón âm hộ” tại Washington, 2017) 
(Missoni Thu/Đông 2017) Tại Lễ trao giải Quả cầu vàng 2018, các diễn viên Hollywood mặc toàn màu đen để phản đối tấn công tình dục. Qua đó, thể hiện sự đoàn kết, ủng hộ của mình cũng như đáp lại các cáo buộc lạm dụng tình dục đối với nhà sản xuất phim Harvey Weinstein, và sự thiếu công bằng chung cho những người sống sót sau vụ tấn công tình dục ở Hollywood. 
(Natalie Portman, America Ferrera, Emma Stone và Billie Jean King tại Quả Cầu Vàng 2018) Mặc dù các hình thức đấu tranh và phong trào phản đối đã thay đổi theo từng thời kỳ khác nhau trong suốt lịch sử, nhưng có một điều vẫn chắc chắn rằng: thời trang phản ánh sự thay đổi thời cuộc của chúng ta. Cho dù đó là dấu hiệu hòa bình xâm nhập vào thời trang trong nhiều thập kỷ hay những chiếc áo in slogan, áo quần vẫn là một phương tiện để các nhóm biểu tình yêu cầu thông điệp của họ được thế giới nhìn thấy và nghe thấy. 
(Sản phẩm với thông điệp hòa bình từ local brand Việt Nam – 21st Urban)