Từ "phốt" MNML đạo nhái đến tính hai mặt của thời trang "mì ăn liền"
Cuối tuần qua, cộng đồng streetwear Việt Nam đã nổ ra tranh cãi xuất phát từ việc một brand thời trang bị tố đạo nhái ý tưởng.
Dosi-in · 2020-04-27 · Tin tức
Cuối tuần qua, cộng đồng streetwear Việt Nam đã nổ ra tranh cãi xuất phát từ việc một brand thời trang bị tố đạo nhái ý tưởng. Phe ủng hộ cho rằng, đây là hình thái vận hành vốn không mấy xa lạ với nền công nghiệp fast-fashion và người tiêu dùng hoàn toàn có thể lựa chọn những gì phù hợp với túi tiền của mình. Phe còn lại khẳng định, việc thỏa thuận với hành vi “đạo nhái” không chỉ thiếu tôn trọng với văn hóa thời trang nói chung, mà còn gián tiếp gây ra những hệ quả về nhân quyền và môi trường.
Trước khi đưa ra bình luận, hãy cùng Dosiin tìm hiểu sơ qua về fast-fashion và tính hai mặt mà nó mang lại nhé!
Sơ lược về sự việc đạo nhái của MNML
Vừa qua, MNML - thương hiệu thời trang đến từ L.A đang phất lên trong khoảng vài năm gần đây “một lần nữa” bị tố đạo nhái ý tưởng. Cụ thể, cuối tuần qua Chrome Hearts đã đâm đơn kiện MNML vì đã ngang nhiên copy từ A đến Z mẫu quần jeans mang tên cross mới nhất của hãng. Theo Chrome Hearts, MNML đã cố tình gây ra sự nhầm lẫn trong dư luận khi bắt chước gần như toàn bộ tên sản phẩm, họa tiết, thiết kế, đến màu sắc, đồng thời giảm chất lượng để hạ giá thành xuống mức thấp nhất có thể.
Mẫu jeans MNML (trái) & Mẫu jeans Chrome Hearts (Phải)
Đây không phải lần đầu tiên MNML vướng vào lùm xùm đạo nhái. Trước đó vào năm 2017, brand này từng bị Fear Of God cho “lên thớt” khi sử dụng gần như nguyên si concept của chiếc quần trị giá 1000 USD của hãng và sau đó phát hành chúng với giá chỉ 80 USD. Ngoài Chrome Hearts, Fear Of God, thì mẫu quần Biker Denim của Amiri, Cargo Pants của Rhude, hay bộ sưu tập Who Decides War (MRDR BRVDO), Rick Owens, Saint Laurent…cũng từng trở thành “nguồn cảm hứng” bất đắc dĩ của MNML.
MNML có phải là fast fashion brand duy nhất đạo nhái?
Khái niệm fast fashion (thời trang nhanh) xuất hiện lần đầu tiên tại Mỹ vào những năm 1990 để chỉ những thương hiệu phổ thông, có tốc độ sản xuất và vòng đời sử dụng trang phục ngắn hạn như: H&M, Zara, Topshop, Pull & Bear…Nắm được tâm lý chạy theo xu hướng và thay đổi nhanh chóng của người tiêu dùng, các thương hiệu thời trang “mì ăn liền” luôn chú trọng đến thời gian sản xuất và giá cả, hướng tới phân khúc khách hàng bình dân chiếm đa số trên thị trường. Do đó, các brand này thường không ngại “mượn tạm” ý tưởng của những thương hiệu lớn nhằm đẩy nhanh tiến độ. Thông thường, một sản phẩm chỉ mất 3 tuần để đi bản vẽ đến tay người dùng.
Fast fashion còn nổi tiếng với việc biến những món đồ hiệu đắt đỏ trở nên bình dân, đại chúng bằng cách “lấy ý tưởng” từ những luxury brand.
Ngoài MNML, Zara cũng là một trong những tên tuổi cộm cán của giới “đạo sĩ”. Những sản phẩm đã từng được Zara “học hỏi ý tưởng” phải kể đến như: Giày Balenciaga (795 USD), Yeezys của Kanye West, sandals của NTK Aurora James (Brother Vellies) và bức illustrator Tuesday Bassen. Ngoài ra, H&M cũng không nằm ngoài danh sách này. Thương hiệu đến từ Thụy Điển đã ngang nhiên sử dụng font chữ gothic đặc trưng của Gosha Rubchinskiy cho các sản phẩm áo phông của mình.
Và không chỉ các hãng thời trang giá rẻ mới đi sao chép thiết kế của hãng khác, mà dòng thời trang cao cấp cũng tồn tại vấn đề này.
Mặc kệ kiện tụng, các fast fashion brands vẫn hồn nhiên “đạo nhái”. Vì sao?
Theo luật, quần áo không được công nhận là tác phẩm nghệ thuật hay phát minh sáng chế khoa học nên rất khó để đăng ký bản quyền. Luật cũng quy định không thể đăng ký sở hữu những chi tiết như kiểu dáng áo, váy vốn đã là nhu yếu phẩm ngay từ đâu.
Bên cạnh đó, vòng xoay thời trang luôn vận hành và lặp lại theo chu kỳ không định trước. Nguồn cảm hứng cũng có thể đến từ nhiều nơi, nên việc chứng minh những chi tiết nào đó là sáng tạo độc quyền của ai không phải là chuyện đơn giản. Chính vì sự không rõ ràng đó, Louboutin vào năm 2012 đã phải ngậm ngùi thua kiện trong vụ Zara sử dụng chiếc đế đỏ đặc trưng của hãng. Hiện nay, đã có những hiệp hội bảo vệ các thiết kế đột phá như tổ chức IDPA, tuy nhiên những điều luật để được bảo vệ còn rất nhiêu khê.
Ngoài ra, những sản phẩm copy có thể bán ra và thu lợi nhuận còn nhiều hơn tiền phạt kiện nên nhiều trường hợp fast fashion brand vẫn “bất chấp” đạo nhái. Như Forever 21 từng đi hầu tòa tổng cộng 50 lần khi bị một loạt nhà mốt như Anna Sui, 3.1 Phillip Lim và Diane Von Furstenberg “kiện hội đồng” khi hãng này xâm phạm hoa văn thiết kế. Nhưng có vẻ vụ kiện trên không hề hấn gì với những gì Forever 21 có được.
Người dùng được lợi gì từ chuyện đạo nhái này?
Thay vì mua đồ fake, tìm một thiết kế tương tự của fast fashion không hề khó và người dùng không phải quá “dằn vặt” vì về bản chất đây vốn là những sản phẩm hợp pháp. Về phía các thương hiệu fast fashion, họ thường xuyên tung ra những sản phẩm gần giống với những BST đến từ nhiều hãng thời trang cao cấp nhưng với giá bình dân. Theo đó, những người có thu nhập trung bình – phân khúc chiếm phần lớn trên thị trường có thể sở hữu những món đồ đẹp, bắt trend và quan trọng với giá thành luôn rẻ hơn vài chục lần so với các món đồ hiệu đắt đỏ. Tín đồ thời trang thay vì phải chi nghìn đô cho một chiếc áo Celine, thì chỉ phải bỏ hơn 1 triệu để sắm sản phẩm đẹp không kém của Zara. Thậm chí, việc kết hợp đồ hiệu và items từ fast fashion còn được xem là xu thế chung của các fashionista, chứng tỏ độ thông minh của người mặc.
Và rồi hiện tại, phe High End đã phải đành chấp nhận sự tồn tại của High Street vì các nhãn này quá “được lòng dân”.
Góc nhìn của Benjamin Tran về sự việc lần này.
Nhưng liệu fast fashion có hoàn toàn vô tội?
Fast fashion được ví như chiếc burger “nhanh gọn, rẻ tiền, đầy cám dỗ nhưng gây nguy hại đến sức khỏe”. Để giữ cho chi phí sản phẩm luôn ở mức thấp nhất, các fast fashion brand phải tận dụng nguồn nhân công nước ngoài với mức lương cực kỳ rẻ mạt. Đã hơn một lần, Zara bị cáo buộc bóc lột lao động như nô lệ. Hay H&M là nhà sản xuất may mặc lớn nhất ở Bangladesh, nơi mà vào tháng 4 năm 2013, nhà máy may mặc Rana Plaza sụp đổ, giết chết 1100 người, làm bị thương 2500 người và sự kiện thương tâm này đã thu hút sự chú ý của toàn thế giới, nhưng dường như các điều kiện hỗ trợ cho sự tàn phá từ việc sản xuất quần áo trong nước, là không thay đổi.
Ngoài ra, vòng đời của một sản phẩm từ fast fashion vốn vô cùng chóng vánh. Người tiêu dùng đổ xô đi mua để kịp mặc cho kịp xu hướng, rồi một vài tháng sau bỏ đi. Đơn giản vì món đồ đó đã "hết thời" và cũng vì chất lượng quần áo của các hãng này thường không bền lắm. Từ đó kéo theo lượng rác thải từ fast fashion là vô cùng lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của trái đất.
Do đó, việc mua hàng fast fashion là lựa chọn gây nguy hại đến môi trường, ủng hộ bóc lột nhân công giá rẻ…