Các bước để “ăn cắp” thiết kế của T-Redx mà không bị bóc phốt
Ở Việt Nam rất ít các hãng nội địa đi theo con đường thời trang thiết kế mà đa phần là kinh doanh quần áo và vì thế sẽ có sự khác nhau nên mình sẽ chia làm 2 mục nhỏ giữa sao chép trong thời trang thiết kế và kinh doanh quần áo.
Dosi-in · 2021-06-07 · Bài viết dự thi
1. Phân biệt thời trang và quần áo Dẫu cùng chung một mục đích là để mặc, bảo vệ, che đi khiếm khuyết cơ thể, hay tôn dáng,... Tuy nhiên, với góc nhìn của mình thì thời trang là những thiết kế được đầu tư không ít thì nhiều chất xám của nhà thiết kế vào đó. Trong khi đó quần áo là những thứ quá đỗi hiển nhiên, lúc nào bạn cũng cần phải mặc và những thứ luôn có sự cần thì ắt sẽ có cung. Từ những hãng thời trang đa quốc gia đến những thương hiệu nội địa lăn lộn trong ngành công nghiệp tỉ đô đầy hào nhoáng cũng như những góc khuất, cạnh tranh là chuyện không thể không xảy ra. Và khi có cạnh tranh thì sẽ có thủ đoạn, chiến lược,... nhằm cạnh tranh và nếu được thì đè bẹp đối thủ. 2. Đạo nhái Có rất nhiều người sẽ đưa ra dẫn chứng từ những câu nói nổi tiếng như “Good artists copy, great artists steal” của Picasso hay liên quan mật thiết đến ngành thời trang thì là câu nói của Yohji Yamamoto “Start copying what you love. COPY COPY COPY COPY. At the end of the copy you will find yourself” để dẫn chứng vào những cuộc tranh luận nảy lửa không có hồi kết này. Vâng và mình là một trong số đó. Không có ngữ cảnh thì những câu nói này bị lạm dụng khá nhiều vì mỗi người mỗi bộ não, những kinh nghiệm sống, sự giáo dục nên hẳn sẽ có những cách hiểu riêng. Tuy nhiên mọi cách nghĩ đều quy về một câu hỏi to bự “liệu việc sao chép có được hay không trong ngành thời trang?” Ở Việt Nam rất ít các hãng nội địa đi theo con đường thời trang thiết kế mà đa phần là kinh doanh quần áo và vì thế sẽ có sự khác nhau nên mình sẽ chia làm 2 mục nhỏ giữa sao chép trong thời trang thiết kế và kinh doanh quần áo. 2a. Sao chép trong thời trang thiết kế. Việc sao chép có được hay không? Câu trả lời là ĐƯỢC, tuy nhiên đừng hiểu sai việc sao chép ở đây là mù quáng bê hết công sức của người khác vào thiết kế của mình rồi nhận là mình làm. Thay vào đó hãy sao chép CÁCH LÀM của nhà thiết kế mà bạn ngưỡng mộ, người truyền cảm hứng cho bạn. Có lẽ ý của Yohji Yamamoto là hãy đào sâu vào tâm trí của các nhà thiết kế bạn ngưỡng mộ, xem coi điều gì truyền cảm hứng cho họ, họ phát triển và áp dụng những nguồn cảm hứng đó như thế nào, hiểu xem vì sao họ quyết định làm cái này mà sao không làm cái kia,... sau đó thoải mái sao chép những việc đó và vì mỗi cá thể khác nhau nên suy nghĩ, kinh nghiệm sống, ý thích sẽ khác nên sau khi sao chép xong thì bạn sẽ bỏ “bạn” vào trong quá trình đó và từ đó tạo ra một thứ gì đó độc đáo của riêng mình. Văn vẻ thế thì cũng chả thấm vào đâu nhỉ, để mình lấy một ví dụ thực tế cho dễ hình dung nhé. Sau đây là các bước để “ăn cắp” thiết kế signature của T-Redx mà không bị phốt:
Trước tiên thì để mình sẽ lấy bối cảnh vào 2 năm gì đó về trước khi mẫu áo khủng long signature của thương hiệu được ra mắt và làm mưa làm gió thị trường streetwear Việt Nam tới tận thời điểm này vẫn chưa hạ nhiệt. Bước 1: Xác định xu hướng, với bối cảnh nêu trên thì chắc chắn xu hướng sẽ là xếp ly nhưng phải là xếp ly một kiểu gì đó hay ho và được chống lưng bằng một ý nghĩa/câu chuyện nào đó. Với T-Redx thì ý nghĩa chống lưng là một bộ xương khủng long, quá hợp lý, quá hợp với hình ảnh thương hiệu. Bước 2: Ở khâu này bạn sẽ thực hiện hành vi ăn cắp/ăn trộm (steal) bằng cách “đột nhập” vào đầu của chị Huyền, chắc chắn bạn sẽ không biết chính xác mọi thứ nhưng nó cũng là một nơi tốt để bắt đầu “vụ trộm thế kỷ”. Khi này bạn sẽ phân tích ý nghĩa của thiết kế, sẽ dễ nhận thấy rằng nhà thiết kế này thích khủng long. Tiếp theo thì bạn sẽ phân tích chi tiết hơn về thứ hiện hữu, đúng, chính là chiếc áo khoác. Điều gì khiến chiếc áo khoác này đặc biệt thế? Lại đúng, đó chính là chi tiết dập ly thủ công và được vuốt ngược tạo ra hình bộ xương. Sau khi có thông tin thì đến bước tiếp theo. Bước 3: Nghiên cứu thông tin kỹ lưỡng. Đây là bước bạn phải hết sức cẩn thận vì nếu không thì sẽ dính phốt. Ở bước này bạn vẫn quá hâm mộ thiết kế dập ly của áo khoác nhưng nếu bạn bê nguyên xi như vậy về thì bạn sẽ được bê ra tòa luôn. Vì vậy bạn sẽ nhanh trí lên mạng gõ “pleating fabric manipulation” (các cách xử lý chất liệu dập ly) và vô tình tìm được một cuốn sách mang tên “The art of manipulating fabric” được xuất bản năm 1996 
Và tại trang 172 của cuốn sách này thì bạn lại vô tình tìm được một kiểu xếp ly na ná giống với xếp ly trên áo khủng long của T-Redx. 
Bước 4: Ngay khi bạn nghĩ bạn ngon lành vì nhặt được bí kíp thì nhận ra, nếu giờ cũng quăng lên áo khoác thì không bị phốt cũng chỉ là thằng “đạo chích” vô danh tiểu tốt và kết cục sẽ chả ai coi ra gì. Nên lúc này sẽ thật may mắn nếu bạn có học qua một khóa thiết kế thời trang bài bản nào đó còn nếu không thì sẽ khó khăn đấy. Đây là bước thiết kế, xào nấu lại những gì bạn vừa “trộm” được. Với bạn thì bạn lại không thích khủng long nhưng lại thích những thứ dị dị như các thiết kế của Margiela. Ok, bạn bắt tay vô vẽ chục bộ đồ với đủ loại ý tưởng dị dị trong đầu và cuối cùng bạn ra được một bst với một số món có áp dụng loại xếp ly đang cực trendy kia. Bước 5: Hậu sản xuất. Đây là bước thành hoặc bại, tạo drama/marketing. Bạn sẽ chụp một bộ lookbook sau đó kiếm tấm nào chụp thấy rõ xếp ly đó nhất, nhờ ai đó đăng vào VFF bên cạnh một tấm hình áo khoác khủng long của T-Redx với một dòng caption “quen nhỉ?” và bạn chỉ việc ngồi đợi 1-2 ngày để bị chửi sau đó gom hết các tài liệu tham khảo, các moodboard, concept board, inspiration board ra để thanh minh cho tên tuổi của mình. Lúc này theo lý thuyết thì dư luận sẽ chia ra làm 2, một bên vẫn ghét bạn và một bên sẽ ủng hộ bạn. Và ngược đời thay thương hiệu nào càng bị ghét nhiều thì thường càng thành công. Lưu ý: Kế hoạch này chỉ thành công nếu thiết kế của bạn cũng đẹp và hợp thị trường. Bước 6: Sau đó bạn tiếp tục đọc cuốn bí kíp trên và tìm tòi thêm được nhiều thứ hay ho, trong lúc đó bạn cũng có ý tưởng để làm nhiều bst tiếp theo. Và nếu may mắn, thị trường chấp nhận bạn thì dần dần bạn càng thành công và có chỗ đứng riêng của mình giữa những nhà thiết kế tài năng khác. Có lẽ đây là lúc bạn “find yourself” (tìm được chính mình) theo lời của Yohji. *Tất cả những điều trên chỉ là ví dụ vui để dễ dàng giải thích suy nghĩ của mình, nếu có gì không đúng mong mọi người góp ý! Quay lại với vấn đề đạo nhái trong thời trang thiết kế. Thật sự các nhà thiết kế lớn trên thế giới đều lấy cảm hứng/ăn trộm lẫn nhau, và một vài ví dụ tiêu biểu là Cristóbal Balenciaga đã từng mua các thiết kế từ Chanel, Madeleine Vionnet để sao chép và thiết kế lại cho các khách hàng của ông (trang 16, sách Vogue on Balenciaga). Rick Owens từng trả lời phỏng vấn với Vogue năm 2003 về một thiết kế áo khoác signature của ông rằng “It’s part Levi’s jacket, part biker jacket, part Madeleine Vionnet” và với một NTK tài năng như Rick thì có thể thấy rằng ông cũng đã vay mượn từ nhiều nơi và chỉnh sửa để dần tạo thành một lối đi riêng cho chính mình. Hay Nigo - người được ảnh hưởng và lấy cảm hứng rất nhiều từ Hiroshi Fujiwara (ngay từ cái tên), hay Jun Takahashi - nhà sáng lập của Undercover cũng lấy cảm hứng rất nhiều từ Rei Kawakubo,... 
2b. Đạo nhái trong kinh doanh quần áo Như đã nêu trên thì đây là hướng đi của đa số các thương hiệu nội địa Việt Nam, khi nhắc đến kinh doanh thì lợi nhuận (tiền) sẽ luôn là thứ đầu tiên ai cũng sẽ nghĩ đến. Và vì mục đích của họ là kiếm tiền nên không thể trách thiết kế của họ không tỉ mỉ, đầu tư như những món đồ thời trang thiết kế. Với mục đích trên thì họ luôn phải cập nhật xu hướng, những thứ dễ bán ra thị trường để mau chóng thu hồi vốn và tạo lợi nhuận. Và khi cập nhật xu hướng, đây là các con buôn, đa phần không phải là những người được đào tạo ra từ các trường dạy thời trang nên họ sẽ cập nhật vô tội vạ và lấy những hình in đang hot từ trên mạng in lên áo để bán. Đó là hiện trạng của hầu như tất cả các thương hiệu nội địa đã và đang dính vào, tuy nhiên trong đó có một số thương hiệu những năm gần đây đã làm rất tốt và mảng tự làm ý tưởng và quảng bá thương hiệu. Các lùm xùm khác thường xoay quanh việc quảng bá bẩn, các bạn trẻ thượng đẳng,... nhưng việc đó nằm ngoài phạm trù đạo nhái nên mình sẽ không nhắc đến. Luận điểm tiếp theo của mình xin được nhắm đến việc đạo nhái có đầu tư, mình xin lấy Zara làm ví dụ điển hình. Zara, với những ai rành thời trang thì cũng biết đây là một trong những thương hiệu thời trang nhanh lớn nhất thế giới với công thức cập nhật các xu hướng từ các ntk lớn tại các runway và cực kỳ nhanh chóng đưa những mẫu thiết kế đó vào các cửa hàng của họ. Zara với đội ngũ các chuyên viên thiết kế, họ có thể dễ dàng đạo và thích nghi những thiết kế từ những ntk một cách dễ dàng. Và với cách ăn trộm tinh vi này họ ít khi dính phải các phốt đạo nhái nhưng phần lớn vì thị trường họ nhắm đến lại rất thích cảm giác được mặc những thiết kế của các ntk lớn với một mức giá cực kỳ phải chăng kèm theo một bộ phận không quan tâm gì cả chỉ cần 3 tiêu chí (rẻ-đẹp-bền) là họ sẽ mua ngay nên không mấy ai lên án gì. Tuy nhiên điều này không mấy diễn ra ở các thương hiệu nội địa Việt Nam vì khả năng của công ty Zara vượt rất xa hầu hết các thương hiệu nội địa Việt. Luật bản quyền và sở hữu trí tuệ nhập nhằng và khá yếu ở Việt Nam dẫn đến tình trạng đạo nhái tiếp tục diễn ra và diễn ra khá trắng trợn với một số trường hợp của các thương hiệu nội địa. Với mục đích kinh doanh thu lợi nhuận, các con buôn quần áo sẽ không có cái tôi trong thiết kế và vì thế họ sẽ không mấy để tâm đến việc đạo nhái hay sao chép là mấy, nếu không may dính phốt thì như các doanh nghiệp khác họ sẽ tập trung vào làm truyền thông để tẩy trắng hoặc thanh minh, xin lỗi. Và vòng lặp cứ vậy tiếp tục. 
Zara đạo thiết kế trắng trợn từ bst thu đông 2013 của Saint Laurent Kết Sẽ không bao giờ có thể ngăn chặn triệt để việc đạo nhái trong thời trang, tuy nhiên có thể giảm bớt bằng cách nếu bạn là một người sáng tạo, là nhà sáng lập của một thương hiệu thời trang thiết kế nội địa nào đó thì hãy “ăn trộm” như cách mình tả ở phần 2a. Còn về phần các thương hiệu bên mảng kinh doanh quần áo thì nếu họ làm tốt các bạn hãy ủng hộ nhưng nếu đạo nhái thì cứ thẳng tay phê phán và không ủng hộ. Ngắn gọn thì quyền để thay đổi nằm tất cả ở bạn, ừ bạn đấy, hãy là người tiêu dùng thông minh nhé!