"Ăn cắp chất xám" – câu chuyện xưa như Trái Đất đang chờ lời giải.
Vấn đề “ăn cắp, đạo nhái’’ đang dần nhận trở nên nhức nhối và nghiêm trọng hơn.
Dosi-in · 2021-05-28 · Bài viết dự thi
Thời trang Việt Nam, cụ thể hơn là các thương hiệu thời trang nội địa đã và đang trở nên gần gũi và quen thuộc với phần đông gen Z Việt. Với sự du nhập và phát triển mạnh mẽ của văn hóa ăn mặc và thời trang kết hợp cùng với những nguồn lực sẵn có, một tương lai khả quan cho sự phát triển của các nhãn hàng trong nước là điều được dự báo trước bởi nhiều chuyên gia.
Datt Official, NguyenHoangTu Official, Gia Studio, Subtle Studio là những cái tên đi đầu trong nền thời trang Việt Nam. Tuy nhiên, đối với một nền thời trang chỉ mới thực sự nở rộ và phát triển trong vòng 10 năm trở lại đây, nhiều câu hỏi và vấn đề đã được đặt ra và đang chờ lời giải đáp. Trong đó, vấn đề “ăn cắp, đạo nhái’’ đang dần nhận trở nên nhức nhối và nghiêm trọng hơn. Nếu tra cứu trên Google, số lượng kết quả cho từ khóa ‘’Local Brand ăn cắp’’ thì có xuất hiện khoảng 26.600 kết quả tìm kiếm, trên Facebook còn xuất hiện hẳn một group mang tên “‘Vietnam Anti local brand’’ chuyên bóc phốt, thảo luận về vấn đề đạo nhái của các thương hiệu Việt với khoảng 140.000 thành viên tương tác thường xuyên. Những con số không biết nói dối. Thực tế cho thấy việc một nhãn hàng may mặc trong nước bị tố là copy ý tưởng không còn là điều gì quá lạ lẫm với những người quan tâm đến lĩnh vực thời trang. 
"Nothing new under the sun". Có một sự thật mà chúng ta phải thừa nhận là việc sáng tạo ra một ý tưởng hoàn toàn mới là điều rất khó.Một ý tưởng mới là sự tổng hợp, dung hòa của những ý tưởng đã có sẵn từ trước mà người làm sáng tạo tâm đắc và tích góp được. Điều này đúng với thời trang vì các thiết kế đều xoay quanh một số lượng kiểu dáng cơ bản nhất định, nhà thiết kế phải nhào nặn, biến tấu để trở nên mới lạ, phù hợp với bối cảnh hiện đại và mang tinh thần của chính họ. Việc "Tư tưởng lớn gặp nhau" - ý tưởng từ hai hay nhiều cá nhân/ nhãn hàng độc lập trùng nhau là một việc thường xuyên xảy ra. Thế nên, bên cạnh xem xét qua những yếu tố về lý tính như phom dáng, logo, artwork, kỹ thuật,.. thì việc khẳng định một thiết kế, sản phẩm may mặc là đạo hay không đạo còn phụ thuộc vào cảm tính của mỗi người. Vậy, chỉ dựa vào những yếu tố kể trên, mỗi cá nhân có thể kết luận một thiết kế là sản phẩm ‘’đạo nhái’’ hay được ‘’lấy ý tưởng’’? 
Lùm xùm về việc Zara đạo nhái thiết kế của NUMBERS.VN. Để trả lời câu hỏi ở trên, "Đạo nhái" là hành vi sao chép, sử dụng giống hệt hoàn toàn một thiết kế, ý tưởng, artwork.. lên sản phẩm và tự công nhận đó là chất xám của mình, còn "lấy cảm hứng" hay "ảnh hưởng" là tạo ra cái mới thông qua học hỏi, sưu tầm nhiều nguồn sẵn có khác nhau kết hợp với góc nhìn, kinh nghiệm cá nhân của người sáng tạo. Đối với những nhà thiết kế, nhà sản xuất thời trang chân chính, hai khái niệm này là hoàn toàn khác xa nhau. Tuy nhiên, những người làm thời trang vì lợi nhuận đã tận dụng sự lập lờ giữa hai khái niệm trừu tượng này và sự thiếu hiểu biết, nhận thức của phần đông bộ phận người tiêu dùng trẻ ở Việt Nam để che giấu cho hành vi ăn cắp ý tưởng trắng trợn và vô lương tâm của mình. Ăn cắp ý tưởng tráng trợn, về lâu về dài sẽ mang lại nhiều vấn đề tiêu cực cho bức tranh toàn cảnh của nền thời trang nội địa. 1. Làm giảm giá trị chất xám và ý tưởng. Việc đạo nhái, ăn cắp là hành vi cấm kỵ trong các công việc sáng tạo nói chung và thời trang nói riêng. Hành động này làm ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị của các thiết kế nguyên bản, hạ thấp giá trị của quá trình sáng tạo trong thời trang, kéo theo là sự sụt giảm nghiêm trọng trong doanh thu của các thương hiệu tạo ra thiết kế đó. Không chỉ thế, hành động này còn làm giảm ham muốn của khách hàng đối với các thương hiệu nội địa, vì không một ai muốn bỏ tiền cho một sản phẩm được làm lại y hệt một thiết kế đã nổi tiếng từ trước cả. 
Eleven.official giới thiệu chiếc caps không khác gì so với thiết kế của 11 By Boris Bidjan Saberi. 2. Phát triển theo hướng thiếu bền vững, không có bản sắc. Khách hàng mục tiêu mà các nhãn hàng nội địa nhắm đến là phần đông khách hàng mới có nhu cầu ăn mặc đẹp, thường có tâm lý sính ngoại, đua đòi, và thường chi trả rất nhiều cho các sản phẩm bắt kịp xu hướng thị trường, chất lượng, mẫu mã thường tỉ lệ nghịch với số tiền bỏ ra. Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ về ăn mặc của bộ phận khách hàng đó, các thương hiệu phải giới thiệu liên tục những sản phẩm mới liên tục để theo kịp xu hướng, kéo theo đó là vòng đời của những sản phẩm may mặc bị rút ngắn lại và buộc phải thực hiện hành vi ăn cắp/ đạo nhái để đáp ứng kịp thời với quá trình sản xuất nhanh chóng mặt . Điều này cổ súy cho chủ nghĩa tiêu dùng thái quá, khi mà mỗi sản phẩm đều chỉ được sử dụng trong một thời gian ngắn, kéo theo nhiều vấn đề về môi trường. Chưa kể, khách hàng Việt Nam tuy dễ tính nhưng lại rất dễ quên, việc chỉ vòng vo, lượm nhặt ý tưởng từ bên ngoài để phục vụ nhu cầu sính ngoại tức thời của người tiêu dùng vô hình chung tạo nên một nền thời trang thiếu bản sắc và điểm nhấn, dẫn đến hiện tượng sản phẩm của người Việt thua ngay trên sân nhà. 
3. Môi trường cạnh tranh không lành mạnh, chảy máu chất xám. Bên cạnh đó, việc ‘’ăn cắp, đạo nhái’’ đang dần trở thành xu hướng tạo nên một môi trường cạnh tranh không lành mạnh với những nhãn hàng thời trang chính thống, nơi mà những thiết kế được đầu tư kỹ lưỡng và sản phẩm có giá thành gia công cao hơn rất nhiều. Khi miếng bánh ngày càng bị thu hẹp, những nhãn hiệu thời trang chân chính sẽ không nhận được đủ sự chú ý, quan tâm của công chúng, dần dần trở nên bất ổn trong công việc kinh doanh. Nhiều trường hợp, chính những thiết kế, chất xám của những hãng thời trang này bị ăn cắp, đạo nhái bởi những nhãn hàng khác và được bày bán với giá rẻ mạt, kéo theo doanh thu của những chủ sở hữu ý tưởng bị sụt giảm. Tất cả đã đẩy nhiều brand đang cống hiến cho sự đi lên của ngành thời trang Việt rơi vào tình trạng chết yểu hoặc tiêu cực hơn là chuyển sang hướng đi vay mượn ý tưởng để tiếp tục duy trì thương hiệu. Điều này dẫn đến hiện tượng suy yếu chất xám trên diện rộng, làm chùn bước rất nhiều tài năng, khi mà cơ hội của họ để phát triển và đóng góp cho thị trường nội địa dường như là bằng 0. Và tệ hơn, chất xám Việt sẽ chảy sang các thương hiệu quốc tế để nhận được sự công nhận xứng đáng hơn. 4. Đầu độc nhận thức của người tiêu dùng. Sự phổ biến của hành động đạo nhái và ăn cắp ý tưởng vô lương tâm dần nhen nhóm cho khách hàng trẻ một suy nghĩ thiếu lành mạnh về công việc sáng tạo trong ngành may mặc, rằng chỉ cần copy một ý tưởng từ một nguồn bất kỳ và tiến hành sản xuất sản phẩm số lượng lớn với số tiền gia công rẻ mạt là có thể bắt đầu công việc kinh doanh một thương hiệu nội địa. Điều này vô cùng nguy hiểm, vì khi sự phình to của số lượng các thương hiệu được thành lập, rất nhiều rủi ro về chất lượng chất xám được bỏ vào sẽ kéo theo những ánh nhìn không mấy thiện cảm đối với nền công nghiệp chỉ vừa mới nhen nhóm. Ngoài ra, với việc định hướng mạnh mẽ người tiêu dùng của các nền tảng mạng xã hội, việc tẩy trắng bằng các chiến dịch Marketing, sử dụng các influencer, KOL của các thương hiệu không chân chính cố tình tạo cho công chúng một tâm lý dễ dãi, dửng dưng trước hành động đạo nhái chất xám một cách trắng trợn. Vậy, giải pháp nào cho vấn nạn mang tên ‘’Đạo nhái, ăn cắp’’ ý tưởng? Một giải pháp khả dĩ chắc chắn nhất nên ở thế kiềng ba chân, tác động từ cả 3 thành phần của nền thời trang: ngành thời trang, những thương hiệu thời trang, và những người yêu thời trang. Thời trang không được quan tâm bảo vệ nhiều như các lĩnh vực sáng tạo khác, có thể kể đến như văn học, điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật, vì bản thân thời trang chỉ được xem như một ngành công nghiệp sản xuất, tạo ra các sản phẩm bảo vệ cơ thể và phục vụ nhu cầu làm đẹp. Chính vì thế, dựa vào sự lỏng lẻo của pháp luật hiện hành, nhiều thương hiệu vẫn ung dung trong việc ăn cắp ý tưởng, hàng nhái, kém chất lượng vẫn còn đất sống. Việc giới thiệu một cơ chế chặt chẽ hơn để bảo vệ ý tưởng và quyền lợi của những người làm thời trang chân chính là điều cần thiết đối với sự phát triển bền vững của các nhãn hàng nội địa. Những chủ thương hiệu may mặc trong nước cần có một cái nhìn tổng quan và nghiêm túc hơn đối với việc copying và công việc sáng tạo. Thị trường đang dần thay đổi, khách hàng đang dần nâng cao nhận thức và có những tiêu chuẩn khắt khe hơn với những sản phẩm may mặc Việt Nam. Việc làm thời trang theo hướng mì ăn liền, ăn cắp, đạo nhái trắng trợn chất xám, công sức của người khác đã không còn phù hợp, và dần dần sẽ dẫn đến việc kinh doanh thất bại của nhãn hàng. Không chỉ còn là việc thiết kế quần áo và mở rộng công việc kinh doanh, những người làm thời trang trong nước còn đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục, phát triển nhận thức khách hàng, hướng đến một tương lai vươn mình của nền thời trang Việt. 
Moidien Studio và Tred-x là 2 cái tên tiêu biểu góp phần nâng cao nhận thức người tiêu dùng trẻ trong năm 2020 vừa qua. Người tiêu dùng chúng ta là yếu tố quyết định đến việc giải quyết vấn đề ‘’Đạo nhái’’ nhức nhối này. Việc bóc phốt, chỉ trích hay phẫn nộ riêng lẻ của một bộ phận nhỏ trước những vụ bóc phốt ăn cắp ý tưởng chỉ là giải pháp ngắn hạn, chỉ có ảnh hưởng đến hình ảnh của thương hiệu trong một thời gian ngắn. “Cuộc chiến chống đạo nhái’’ cần có sự nhận thức rõ ràng của người tiêu dùng về hậu quả của hành vi lao động bất chính này. Mỗi chúng ta cần tự tìm hiểu và trang bị cho mình những kiến thức để tránh việc bị ‘’dắt mũi’’ và ủng hộ những người làm thời trang liêm chính, ủng hộ những sản phẩm chất lượng do người Việt thiết kế và sản xuất. Ngoài ra, việc thức tỉnh của từng cá nhân riêng lẻ là chưa đủ, thông điệp chống đạo nhái, ăn cắp ý tưởng cần được lan tỏa đến tất cả mọi người trong cộng đồng, vì sự phát triển bền vững của nền thời trang Việt Nam trong tương lai. 
Eegee.atelier, S/A garments, Lalune.official, FORTYTHREE là những thương hiệu vô cùng nổi bật. Vậy, là một người yêu thời trang, bạn làm gì để chống đạo nhái, ăn cắp chất xám ở các Local Brand Việt?