Kinh doanh thời trang: Mượn ý tưởng, cảm hứng hay đạo nhái, ăn cắp chất xám?
"...nhiều thương hiệu đang sử dụng công thức: Copy + Edit + gắn mác Limited Edition = Best Seller"
Dosi-in · 2021-05-29 · Bài viết dự thi
Đạo nhái là một hành vi không được ủng hộ. Có lẽ chúng ta đều không còn xa lạ với câu “được lấy cảm hứng từ….” mỗi khi đọc phần giới thiệu của một sản phẩm thời trang nào đó. Việc tham khảo một tác giả, tác phẩm hay bất kỳ điều gì để lấy cảm hứng cho sản phẩm của mình là điều không sai. Thế nhưng mượn danh nghĩa của việc “lấy cảm hứng” để biện hộ cho hành vi đạo nhái thì thực sự rất sai trái, sai với lương tâm và sai với người đã ủng hộ thương hiệu của mình!
Hình 1. Ranh giới mỏng manh Thật sự “Inspired” là gì? “Lấy cảm hứng” là quá trình nghiên cứu, tích lũy kết hợp sáng tạo nhiều nguồn tài nguyên với nhau. Nguồn cảm hứng có thể xuất phát từ quá khứ, một lãnh thổ hoặc một nền văn hoá khác hay bất kỳ điều gì trong cuộc sống. Ví dụ như hình ảnh “Mây”, đã được Chanel, Kenzo,... sử dùng làm điểm nhấn trong bộ sưu tập của họ. Hình ảnh “chú bướm xinh”, hoa anh đào hay ngọn lửa,...cũng xuất hiện ở khá nhiều thương hiệu. Việc trùng ý tưởng hay cảm hứng là điều hết sức bình thường. Thế nhưng phải áp dụng, thể hiện ý tưởng đó như thế nào để tạo sự đặc trưng, mới mẻ riêng cho mỗi thương hiệu là điều không phải founder hay nhà thiết kế nào cũng làm được. Không phải cứ thấy một mẫu sản phẩm nào đang “trend” là cố “đu” theo cho kịp xu hướng và không màng đến sự “đụng hàng”. 
Hình 2,3,. Những sản phẩm mang tính lấy cảm hứng (Inspired by). (Nguồn: Fanpage 5theway, Kenzo F/W 2013 Compaign, LouisVuitton F/W 2020) Ngoài những hình ảnh, sự vật hết sức “đời thường” thì Tôn giáo có lẽ là nguồn cảm hứng mà ai cũng muốn dùng vì nó là Public Domain Image - Tài sản không có bản quyền. Tuy nhiên tôn giáo là một lĩnh vực nhạy cảm, không chỉ riêng thời trang mà tất cả những vấn đề liên quan đến tôn giáo đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Sẽ là một sự “đột phá” đầy sáng tạo nếu nguồn cảm hứng từ “Tôn giáo” được sử dụng thông minh, khéo léo như Supreme hay Ripndip. Ngược lại, nếu không cẩn thận mà chỉ lo “cắm đầu” chạy theo xu hướng một cách lệch lạc thì bạn sẽ bị cho là báng bổ thần thánh. 
Hình 4. Hình ảnh được cho rằng là xúc phạm Tôn Giáo. Nguồn: Fanpage 5theway Câu chuyện về Kinh doanh thời trang Ai đó đã nói rằng: “Thời trang là một vòng tròn lặp lại”. Việc một ý tưởng nào đó được ứng dụng đại trà không có gì lạ lẫm, thế nên chúng ta dễ thấy được nhiều sản phẩm trông “quen quen”, sau đó bắt gặp cái sự “quen quen” đó ở những thương hiệu khác. Có lẽ đây là chuyện “xưa như trái đất” trong giới local brand Việt Nam. Mang tiếng là thời trang tự thiết kế nhưng có khá nhiều thương hiệu đang sử dụng công thức: Copy + Edit + gắn mác Limited Edition = Best Seller. Đôi khi họ còn bỏ qua việc chỉnh sửa và tung ra thị trường với giá 300-400 nghìn hoặc cao hơn. Thậm chí có những thương hiệu còn “thẳng thừng” lấy mẫu thiết kế của thời trang Quảng Châu, Taobao,... để “in” lên sản phẩm của mình với tư duy thiển cận: “Brand mình nổi tiếng rồi, mặc đồ brand mình auto hypebeast, quan trọng gì bản quyền, ai mà biết mẫu này lấy từ đâu!”. 
Hình 5,6. Sản phẩm áo thun của BoBui vs Balmain Nguồn: Fanpage BoBui và Internet. Mượn ý tưởng đúng đắn Thoạt nhìn thì rất giống nhau nhưng một bên là BHM lồng ghép các chữ cái lại còn HNBMG vừa lồng chữ vừa tạo mối liên kết giữa các ký tự lại với nhau cho hài hoà. Loại hoạ tiết này gọi chung là monogram. 
Hình 7,8. Hai Logo của Nike và Hôm Nay Bạn Mang Gì. Nguồn: Internet. 
Hình 9. Hoạ tiết Monogram của DVRK và DIOR. Chữ ior trong hoạ tiết Dior Oblique được chồng lên theo một hàng quanh chữ D còn DVRK thì có thay đổi cấu trúc và cách sắp xếp của cả 4 chữ cái. Điểm chung thì cả DVRK và Dior đều có bốn chữ và có 2 ký tự giống nhau là D và R, nên không tránh khỏi tình trạng trông giống nhau khi nhìn lần đầu. Nguồn: Fanpage DVRK và Internet. Hành động đạo nhái bắt nguồn từ đâu? Một khi yếu tố lợi nhuận được đặt lên hàng đầu trong kinh doanh thời trang thì chắc chắn sẽ xuất hiện việc đạo nhái. Từ lâu cộng đồng đã lên án, bài trừ và tẩy chay những thương hiệu đạo nhái. Tuy nhiên chỉ một thời gian sau đó, làn sóng tẩy chay dần mất đi, những thương hiệu kia vẫn tiếp tục phát triển, mở thêm cửa hàng và trở thành thương hiệu có lượng fan lớn trên thị trường. Vấn đề ở đây là gì? Có cầu thì ắt sẽ có cung. Cũng chính vì người tiêu dùng quá dễ tính mà "nhắm mắt làm lơ" trước những sản phẩm đạo nhái khiến cho hành vi này không được chấm dứt triệt để. Một sự thật không thể phủ nhận chính là “đạo phẩm” lúc nào cũng có giá thấp hơn nhiều lần so với nguyên bản. Đó là lý do vì sao phiên bản replica của những phụ kiện thời trang cao cấp dường như vẫn đang xuất hiện nhan nhản trên thị trường. Mặt khác, "người chơi local brand nửa mùa" không hiểu rõ thời trang, không có kiến thức thị thường mà chỉ cần biết đó là thương hiệu có tiếng ở Việt Nam, sử dụng sản phẩm đó là “auto đẳng cấp”, không quan tâm mẫu thiết kế được đạo từ thương hiệu khác. 
Hình 10,11. Những lần bị bắt gặp “Ăn cắp” từ vị trí Eleven. Nguồn: Streetvibe.vn 
Hình 11,12. Artwork sản phẩm của Reminder được CĐM tìm ra bản gốc. Nguồn: Fanpage reminder_sg và Pinterest. Kết: Cho dù là sáng tạo hay lấy cảm hứng thì để cho ra đời sản phẩm thực sự chất lượng cũng cần một quá trình nghiên cứu, tích luỹ và phát triển. Thế nên, công chúng cần có cái nhìn khách quan hơn, không nên quá khắt khe với những thương hiệu trong nước khi mà những ông lớn còn bị bắt gặp Copy. Trong vai trò là Founders/ Creative Director thì bạn cần phải biết đâu là “khu cấm địa” không thể đi vào. Nếu “lỡ sai” thì cần biết nhận lỗi nhưng phải thực sự thay đổi bản thân và cách tạo ra sản phẩm để tránh “ngựa quen đường cũ”. Muốn người Việt dùng hàng Việt thì những cá nhân/ tập thể làm công việc sáng tạo nên biết tiếp thu một cách chọn lọc để thực sự góp sức vào sự phát triển của nền công nghiệp thời trang nước nhà. Bài viết nêu lên quan điểm cá nhân, không có ý công kích một cá nhân hay tập thể nào.