Sneakers cũng có vấn đề nhức nhối không kém gì giới thời trang: “Inspo” hay “Copy” trong Sneaker Games?
Vấn đề “copy/inspo trong giới sneakers”. “Con dao hai lưỡi” nên điều gì cũng có mặt tốt và mặt xấu của nó
Dosi-in · 2021-05-25 · Bài viết dự thi
Với những bài post ở trên mà các bạn đã đọc, đa số đều nói về những việc đạo nhái hoặc lấy ý tưởng ở trong giới thời trang, giới rộng nhất mà nó bao hàm toàn bộ những thứ thiết yếu mà con người chúng ta đang “chơi” với nó. Đương nhiên rồi, mặc gì thì cũng đồng nghĩa với việc khoác lên mình những “bộ trang phục” rồi và đó đơn giản là thời trang theo một thiên hướng cơ bản nào đó thôi. Sở trường của mình là về sneakers, chuyên môn về thời trang nói thẳng ra là mình yếu và kém. Nên vậy trong bài dưới đây, mình xin phép chỉ nói về thứ nhỏ hơn nhưng cũng không thể thiếu trong ngành thời trang được. Đó cùng nằm trong vấn đề với thời trang này – vấn đề “copy/inspo trong giới sneakers”. “Con dao hai lưỡi” nên điều gì cũng có mặt tốt và mặt xấu của nó. Và sau đây mình mời mọi người cùng đi tới việc phân tích vấn đề không mấy phần kém quan trọng này! Thế nào là “inspo”; và thế nào là “copy”?
Với hai khái niệm trên, chắc chắn ai đọc cũng sẽ hiểu hai thứ này là như nào. Inspo tương đương với inspiration – lấy ý tưởng, tham khảo ý tưởng từ một thứ gốc gác rồi lấy những chi tiết đó mang về, “xào nấu”, “chế biến” lại thành món ăn “ngon” mang nhiều màu sắc và mùi vị, vừa có cái gọi là gốc gác, vừa có “vị” riêng của chính mình. Vậy còn “copy” thì sao? Điều đó hoàn toàn ngược lại. “Inspo” mang một chất riêng, một điều thông minh và sáng tạo thì “copy” lại đi ngược hoàn toàn. Nó cho ta thấy được tính “ăn xổi” của chủ thể muốn lấy về hầu như là nguyên bản từ một thứ gốc gác, không hề mang một tính đột phá, sáng tạo; tất cả đều nói lên một điều lười nhác và tính ăn sẵn của kẻ đó. Thế nhưng “bức tường” ngăn cách giữa sự tham khảo ý tưởng và đạo nhái chỉ làm bằng giấy, nó mỏng như tờ, việc tham khảo bản gốc để chế tạo ra một thứ gì đó của mình đòi hỏi bạn phải có một cái đầu “nhảy số” cực cao, khả năng sáng tạo lại lớn là một điều tuyệt vời của người làm nó. 
1. Từ RO Dunk để trở thành Geobaskets. Một đợt “Pr” đi vào lịch sử. Đối với những người “trinh chiến” lâu năm trong giới Sneaker Games, từ những OG heads cho tới những Retro players, ai ai cũng đã từng nghe tới câu chuyện của “Rick Owens từng đao nhái và bị Nike kiện vì mẫu giày có dính dáng tới một phần của Nike”. Trên thân của nó có một phần da giốngn như là phần dấu móc Swoosh của Nike vậy, thấy vậy Nike liền gửi thư yêu cầu rằng RO nên dừng sản xuất loại này, nhưng mà các bạn biết đó RO đâu cũng có thua kém gì ai, là một brand thời trang lớn nữa, nên RO vẫn cho tiếp tục làm. Cuối cùng Nike đành phải kiện và trên tất cả Rick Owens phải chuyển mẫu sang Geobaskets. Một ví dụ như trên theo ý kiến chủ quan của mình, dấu “Swoosh” trên đôi RO Dunk chỉ hơi khác đi một xíu so với trade mark bên Nike nhưng nó làm cả một tiếng dội cho sau này đối với những tín đồ theo Rick Owens nói riêng hay Avant Garde nói chung. 
2. RO đã vậy rồi Warren Lotas còn… “đỉnh nữa”. “Làm nghệ thuật chưa bao giờ là dễ đến vậy!” Về phía Rick Owens đã là một “tấm gương” sáng rồi, vậy tại sao Warren qua nhiều lần vẫn không từ bỏ ý định của mình? Chúng ta chắc hẳn đều đã nghe về vụ kiện tụng vừa rồi giữa một bên vẫn là ông lớn trong ngày sản xuất phụ kiện thời trang thể thao – Nike và một bên mang danh “nghệ sĩ” và người có tiền, xin giới thiệu Warren Lotas – kẻ mặt dày trong làng copy trắng trợn! Tại sao mình đả kích anh ta nhiều đến vậy ư?
3. Hình ảnh 4 sản phẩm của Warren bị Nike đem ra so sánh. Đơn giản thôi khi nhìn vào 4 sản phẩm trên ta đều có thể thấy rõ được sự “trắng trợn” của Warren khi mà anh lười đến nỗi anh chỉ có thể thay đổi hình dấu Swoosh đi “một tí” đơn giản là đặt lại phần móc bằng hình mặt nạ của Jason Voorhees. Còn lại vẫn rõ ràng là hình mẫu của Nike SB một phân khúc khác của Nike. Chúng ta cùng lật lại và so sánh với RO Dunk, tại sao RO lại được ưa thích hơn là Warren Lotas mặc dù cả hai đều có điểm chung cơ bản ở vụ kiện tụng về mặt đạo nhái này? Thứ nhất đơn giản nhất là Warren lấy gần như toàn bộ, không khác một chút gì từ mẫu form của Nike SB Dunk Low, còn RO chỉ đơn giản là dính dáng một chút hình “Swoosh”. Việc thứ hai, RO là một hãng thời trang lớn và cũng đủ khôn ngoan, trình độ, nhận thức được rằng việc mình làm ra là một bước đi đã từng sai lầm và cần khắc phục để bảo vệ những thứ họ đã từng xây dựng, còn Warren thì hoàn toàn ngược lại. Warren cho rằng, việc mình làm là dựng lên một bản “bootleg” và từ đó có thể “đi cửa sau” và thoát khỏi sự nhòm ngó từ phía những người khó tính và đặc biệt nhân vật chính – Nike. Nhưng thực tế lại khác, fake và bootleg nó cũng cách nhau một bức tường rất mỏng như việc copy và inspo vậy. Bootleg ám chỉ từ một đôi gốc, người thợ cần phải chỉnh sửa lại xóa bỏ hoặc làm khác đi những nguyên mẫu mà đôi gốc đã đề ra. Và mang trên đó một thứ gọi là cực kỳ nghệ thuật và chất riêng của tác giả, nhưng cũng nên để nó ở một số lượng nhỏ nhất định. Nếu ngược lại hoặc đơn giản như làm ra số lượng lớn và bán ra thị trường kiếm lời dựa trên sự không khác biệt làm mấy so với phiên bản gốc thì đó đã được quy vào tội làm giả, ăn cắp chất xám và vi phạm luật tác giả. 
4. Ari Menthol Chúng ta có thể hiểu rằng, bootleg là không thể thiếu trong giới Sneaker. Nếu nhìn lại từ xưa thì chúng ta biết rõ nhất một dạng là từ Nigo mà ra, Nigo với những đôi AF1 Bape Star/ AF1 Bathing Ape. Và với đôi Ari Menthol trên cũng chỉ là một phần ảnh hưởng rõ rệt của nền văn hóa bootleg mà tự Sneaker Games sinh ra. 
5. Bape Star trên nền của AF1 và Adidas mũi sò. 
6. Sang Jordan 1 (inspired by Jordan 1 1985). 
7. Consolidated BS Drunks (inspired by SB Dunk High “Send Help”). Như trên chỉ là một trong vô vàn những đôi bootleg được sinh ra. Nhưng những tác giả đã có những câu chuyện thật đặc biệt hay có những số lượng giới hạn nhất định và trên hết là một sự sáng tạo to lớn, không ngừng nghỉ để đóng góp cho ngành thời trang sát mặt đất này. Như mình đã nói, bootleg và fake sneakers là hai khái niệm nó rất mong manh và gần như hòa trộn vào nhau. Hiện nay kinh tế, xã hội, chính trị, công nghệ ngày càng phát triển, nên việc Brand A này có thể làm ra loại giày là gần như dễ dàng. Chỉ cần có nguồn vốn ổn định, một mối quan hệ với những xưởng gia công, là chúng ta đều có thể tự tạo cho mình một Brand giày riêng. Nhưng quan trọng hơn hết là bạn sẽ giữ nó như thế nào? Phát triển ra làm sao? Bạn tự nghiên cứu ra một loại giày với mẫu mã hoàn toàn mới? Hay bạn cứ lấy ý tưởng tạo chất riêng đến khi bạn tìm thấy “con người thật” của mình? Hoặc thậm chí là ăn xổi sẵn từ những mẫu thiết kế gốc và khoác lên mình cái danh “bootleg” để làm những việc không nên làm? Đó là ở mỗi chủ thể muốn xây dựng hướng đi có bền vững hay không! Và với mỗi khách hàng, hãy mua những gì mình thích và có kiến thức với nó cũng như là một sự tôn trọng tác giả, hay chính bản thân của mình vậy! Nhưng trên hết, tất cả những vấn đề về copy – inspo biến cái gốc thành một cái chất riêng của mình; hay bootleg hoặc fake sneakers cuối cùng đều tựu trung lại là một sự củng cố không hề nhỏ, đóng góp không hề nhỏ so với những đôi gốc gác mà người ta lấy nó để inspired by, lấy nó để copy làm fake v…v…